Apopyrä Tuicháva 2: Mba’ekuaa Tekoha Reheguáva
Pe mba’ekuaa oguereko peteï tembipururä tuicháva omombaite haguä mboriahu, omotenonde haguä akãrapu’ã hekopeguáva ha py’aguapy ñemombarete, ha ojepurúvo ko’ä mba’erä mba’ekuaakuéra tekoha reheguáva oipytyvö UNESCO rembiapo. Hembiapokuéra apytépe oike avei: katupururãnguéra y reheguáva – Y he’ëva ha paraguasukuéra - umi mba’ekuaakuéra yvy rehegua, umi mba’ekuaakuéra ypy ha mba’e’apokuaa, jokuairape rehegua Mba’ekuaa ha akärapu’ä añeteguáva, tembe’ykuéra ha umi Ypa’ü michïva, ava, tekohetaichaguáva ha tekoha oambuekuéra apytépe.
Pe moköi ary 2008- 2009 pe umi oñemotenondevéva ha’e hína:
- Toñemotenondeve pe kuaareka ha ñembokatupyry hi’aporekóva ikatuhaguäicha oñemohesäive umi katupururãnguéra tekoharegua, péicha avei ojehapejoko ha oñemombovyve haguä umi mba’e vai tekohaguáva.
- Toñemombarete mba’aporekokuaáva jepuru, mba’apo mba’ekuaa rehegua pyha rupive, pe ñembokatupyry ha tembikuaareka tetä ha tendapy rupive ojehekakuévo akärapu’ä ha Jokuairape rehegua mba’ekuaa jepuru, mba’aporekokuaáva ha ñembopyahupy jepuru akãrapu’ã hekopeguáva rä ha oñemombaite haguä mboriahu.
Pe UNESCO Myakäha oïva Montevideo – pe guive omotenonde ohóvo mbohapy apopyrä mba’ekuaakuéra tekoha reheguáva ohupytypáva opavave tenda América Latina ha Caribe ryepýpe oïva ha’e rupi tembiapo ryepypegua:
Umi tuichavéva Jehupytyvoirä apopyrä reheguáva Mba’ekuaa ypy ha jejokuairape imba’ekuaáva, mba’aporekokuaáva ha ipyahurekóva (BES-PSD):
Mba’aporekokuaáva
- Toñemoingove tekombo’e mbaretevéva Mba’ekuaa kuaa’ypy ha Mba’e’apokuaa rehegua omombaretekuévo peteï arandupy imba’ekuaa rekóva pe tendaguápe. Kóicha ojeheka avei pytyvö umi ñeha’ä jekuaaukarä ha jekuaa ryepýpe jeike ñepyrü ikatu haguäicha oñemombarete ñembojoaju rupive ambue mba’apohára tekove’aty pegua ndive.
- Ñeipytyvö Ñeipytyvö hi’aporekóva ha ñembokatupyry oñemombarete agua pyha tendaguáva ha tendagua guyreguáva Mba’ekuaa kuaa’ypy, ryepýpe Teko tekomba’aporekokuaa mba’e’apo.
- Ñeipytyvö oñemyatyrö haguä pe porängue ha mba’e’apopy mba’ekuaa ryepýpe, mba’aporekokuaáva ha ñembopyahu opa tendápe, upevarä ojegueraha tenonde gotyo jejoaju katupyryrä ha jokuarape ombohekotava pe Jekuaa ha ñemomarandu ñemo’ambue. Ñe’ëmbyrä ha’eva pe tebikuaareka ha akärapu’ä jejapo porä, Ñembohasa imba’aporekokuaáva ha Jokuairape ipyahurekóva, ko’ä mba’e oñemotenondeve umi apopyrä ryepýpe.
Umi itenondevéva Jehupytyvoirä apopyrä reheguáva Apopyrä Y reheguáva tetä’ambue apytépe (PHI):
- Toñemoporäve umi avakuéra tendaguáva rekove katupyryrä mba’ekuaarekóva ha imba’aporekokuaáva mba’ekuaa y rehegua rupive.
- Toñemongu’e jokuairape ohóva pe mba’e’apo tekoha rehe enfoques ecohidrológicos oïmbaitevéva rehae.
- Toñemotenonde pe tekombo’e ha Jekuaa mba’epururä Y he’ë hi’upýva rehegua oïva ko yvy’ape ári, ojehechakuévo umi ñembohovái iñarandurekóva, ava’atyrekóva ha Imba’ekuaarekóva, jehekakuévo umi mba’e’apo añeteguáva umi purupyrä y reheguávape guarä. Ko’ápe ojehecha umi oikóva tavaháre ojepy’apyve, katueteive umi oïva tetänguéra iñakarapu’äva ohóvope.
- Toñehuguaitï ha toñemombovyve umi mba’e vai’eta Yguasu guio oúva oikóva tetäpyre. Péicha avei toñemomichïve ñemo’ambue ñeñandu arapy tuichakue javeve umi y rehegua apañuäi ojehechajave.
Umi itenondevéva Jehupytyvoirä apopyrä reheguáva Mba’ekuaarä tekoha ha yvy rehegua ñe’akärapu’ä añetévarä (MAB - GEO):
- Tojehapykueho mamoite pevépa oguahë umi biodiversidad oñembotapykuehápe taha’e tekoha, avano’ö ha virupurukuaáva rehegua, omomivhivetarö guarä ko’ä ñembotapykue ja’eva’ekue.
- Toñeipytyvö umi tembikuaareka ohóva ojuehe ha oporombokatupyrýva ohekakuévo umi yvypóra ñeiporä hekoha ndive oparupiete.
- Toñemoporäve tapichakuéra rekove, péva rupi topu’äve avei pe iñeï Avano’öme, virupurukuaápe ha iñarandupýpe, tekotevëva ojeguereko haguä peteï Tekoha añeteguáva ha hesäiva.